Opieka na dziecko 2 dni – komu przysługuje i czy jest płatna?

Opieka na dziecko 2 dni to dodatkowe zwolnienie od pracy przysługujące pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat. Możesz wykorzystać 2 dni albo 16 godzin w każdym roku kalendarzowym, zachowując prawo do wynagrodzenia. Co ważne, dziecko wcale nie musi być chore, nie potrzebujesz zwolnienia od lekarza, a wykorzystane dni nie pomniejszają Twojego urlopu wypoczynkowego. Potocznie zarówno takie wolne, jak i L4 na dziecko nazywamy „opieką”, ale w rzeczywistości są to dwa zupełnie inne uprawnienia. W tym artykule zajmuję się wyłącznie dwoma dniami wynikającymi z art. 188 Kodeksu pracy.

• Opieka na dziecko 2 dni – komu przysługuje?
• Opieka na dziecko 2 dni czy 16 godzin?
• Czy rodzice mogą podzielić się opieką?
• Jak liczyć opiekę przy niepełnym etacie?
• 2 dni opieki nad dzieckiem a L4 – czym się różnią?

Opieka na dziecko 2 dni – komu przysługuje?

Prawo do dwóch dni opieki wynika z art. 188 Kodeksu pracy i przysługuje pracownikowi wychowującemu co najmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat. Mówimy więc o uprawnieniu pracowniczym związanym ze stosunkiem pracy – nie o świadczeniu wypłacanym przez ZUS. Pracownik zachowuje za ten czas prawo do wynagrodzenia, które oblicza się według zasad stosowanych przy wynagrodzeniu za urlop wypoczynkowy.

Dziecko nie musi być chore. Możesz skorzystać z dwóch dni również na zdrowe dziecko i nie potrzebujesz e-ZLA ani zaświadczenia od lekarza. Nie trzeba też szczegółowo uzasadniać pracodawcy, dlaczego właśnie tego dnia potrzebujesz wolnego. Samo uprawnienie służy sprawowaniu opieki nad dzieckiem, ale przepisy nie ograniczają go wyłącznie do choroby.

Nie są to również dodatkowe dni urlopu wypoczynkowego w znaczeniu pomniejszania jego puli. Jeśli przysługuje Ci 26 dni urlopu i wykorzystasz 2 dni opieki na dziecko, nadal zachowujesz swoje 26 dni urlopu. Niewykorzystana opieka ma jednak jedną ważną wadę: nie przechodzi na kolejny rok. Jeśli do końca grudnia jej nie wykorzystasz, przepada i od 1 stycznia powstaje nowe uprawnienie na kolejny rok.

Prawo przysługuje do czasu, gdy dziecko osiągnie granicę wieku wskazaną w przepisach. Państwowa Inspekcja Pracy wyjaśnia, że po dniu, w którym dziecko kończy 14 lat, pracownik traci prawo do tego zwolnienia. Jeśli wychowujesz kilkoro dzieci i przynajmniej jedno z nich nadal mieści się w limicie wieku, możesz dalej korzystać z art. 188.

Opieka na dziecko 2 dni czy 16 godzin?

Pracownik wybiera, czy w danym roku będzie korzystał z opieki w wymiarze 2 dni czy 16 godzin. Nie trzeba podejmować tej decyzji 1 stycznia. Robisz to dopiero w pierwszym wniosku o udzielenie zwolnienia w danym roku kalendarzowym i wybrany sposób obowiązuje już do końca tego roku.

Wariant godzinowy jest wygodny, jeśli nie potrzebujesz całego dnia. Możesz przeznaczyć część dostępnych godzin np. na wizytę z dzieckiem, załatwienie spraw w szkole albo sytuację, w której musisz wcześniej zakończyć pracę. Przy pełnym etacie dysponujesz łącznie 16 godzinami.

Jeżeli wybierzesz wariant dniowy, masz 2 pełne dni zwolnienia. Jest to szczególnie istotne przy systemach, w których jedna zmiana trwa dłużej niż standardowe 8 godzin. Państwowa Inspekcja Pracy podaje przykład pracownika wykonującego pracę po 12 godzin: jeśli wybierze dwa dni, każdy z tych dni obejmuje pełną zaplanowaną zmianę. Jeśli wybierze wariant godzinowy, ma do dyspozycji 16 godzin. Więcej szczegółów dotyczących samego art. 188 można sprawdzić bezpośrednio w informacjach Państwowej Inspekcji Pracy.

Czy rodzice mogą podzielić się dwoma dniami opieki?

Tak. Jeśli oboje rodzice są pracownikami, nie otrzymują jednak po dwa dni na tę samą pulę rodzicielską. Łącznie mogą wykorzystać 2 dni albo 16 godzin. Jedno z rodziców może wykorzystać całość albo rodzice mogą się podzielić, np. matka wykorzysta jeden dzień, a ojciec drugi. Nie mogą natomiast wykorzystać tego samego uprawnienia jednocześnie tego samego dnia.

Liczba dzieci nie zwiększa wymiaru zwolnienia. Rodzic jednego dziecka ma 2 dni lub 16 godzin i rodzic trojga dzieci również ma 2 dni lub 16 godzin. Jeżeli drugi rodzic nie pozostaje w stosunku pracy, pracujący rodzic może wykorzystać przysługujący wymiar samodzielnie.

A co z opieką na dziecko przy niepełnym etacie?

Tutaj pojawia się ciekawa różnica. Jeżeli pracujesz na część etatu i wybierzesz rozliczenie godzinowe, 16 godzin zmniejsza się proporcjonalnie do wymiaru etatu. Przy połowie etatu będzie to więc 8 godzin, przy 3/4 etatu – 12 godzin, a wynik obejmujący niepełną godzinę zaokrągla się w górę.

Jeżeli jednak pracownik zatrudniony na część etatu wybierze rozliczenie w dniach, proporcjonalnego pomniejszenia nie stosuje się. Nadal przysługują mu 2 dni zwolnienia przypadające na jego dni robocze. To jedna z tych zasad, o których warto wiedzieć przed złożeniem pierwszego wniosku w roku, bo właśnie wtedy wybieramy sposób korzystania z opieki.

2 dni opieki nad dzieckiem a L4 – czym się różnią?

Najważniejsza różnica jest prosta: 2 dni opieki nad zdrowym dzieckiem nie są L4. Nie wystawia ich lekarz i nie pobierasz z tego tytułu zasiłku opiekuńczego z ubezpieczenia chorobowego. To płatne zwolnienie od pracy przewidziane bezpośrednio przez Kodeks pracy.

Jeżeli więc dziecko zachoruje i wymaga kilkudniowej opieki, przeczytaj poradnik L4 na dziecko – ile dni, ile płatne i do jakiego wieku?. Wyjaśniam tam zasady zasiłku opiekuńczego, limity oraz formularz Z-15A. Nie ma sensu zużywać dwóch płatnych dni z art. 188 tylko dlatego, że oba rozwiązania potocznie nazywamy opieką.

Jest jeszcze trzecie rozwiązanie: urlop opiekuńczy w wymiarze 5 dni, przeznaczony do zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie wymagającej go z poważnych względów medycznych. W przeciwieństwie do dwóch dni z art. 188 jest on jednak bezpłatny. Te trzy uprawnienia warto więc traktować osobno – podobnie brzmią ich nazwy, ale zasady, wynagrodzenie i sytuacje, w których z nich korzystamy, są zupełnie inne.

„`